wtorek, 17 listopada 2026

Serce: Miasto Poniżej – recenzja

Właśnie ukazała się po polsku gotowa kampania „Sztylet w Serce” wydana przez Stinger Press, a ja niedawno skończyłem prowadzić moje własne pomysły w tym systemie (7 sesji – pewnie niebawem wrzucę też ich streszczenie tutaj na bloga). To świetna okazja, żeby podzielić się moimi przemyśleniami o grze Serce: Miasto Poniżej, której autorami są Grant Howitt i Christopher Taylor.

Po angielsku ukazała się w 2020 roku, zdobyła 7 nagród Ennies (złote za Najlepszy Setting, Najlepszy Tekst (Writing) i Najlepszy Układ Graficzny (Layout) oraz srebrne za Najlepszą Grę, Najlepszą Okładkę, Najlepsze Ilustracje i Najlepsze Potwory). Polskie wydanie miało miejsce w 2024 r. i jak widać po wspomnianej premierze „Sztyletu w Serce”, żyje i wciąż ukazują się do niej dodatki.

Nie będę ukrywał, że to bardzo dobra gra. Choć opowiada o eksploracji podziemnego świata, to zdecydowanie nie jest OSR, a raczej typowa gra narracyjna (story game), gdzie gracze i Mistrz Gry opowiadają kolejne fragmenty historii. Mechanika nie jest zbyt skomplikowana, ale to nie jest ten przypadek, gdy mieści się na jednej stronie. Opowiem o niej poniżej, ale najważniejszy jest pomysł na setting. To jest ten sam świat, co we wcześniejszej (z 2018 r.) grze tych samych autorów: Iglica: Miasto musi upaść. Tam akcja rozgrywała się w ogromnym mieście fantasy, gdzie dyskryminowane drowy prowadziły rewolucję przeciwko arystokratycznym elfom. Przyznam, że tamta tematyka niezbyt do mnie przemówiła.

Serce: Miasto Poniżej skupia się za to na pokręconej (weird) podziemnej krainie pod tamtym miastem, Iglicą. Gdzieś głęboko jest tytułowe Serce, byt, obiekt spełniający wszystkie życzenia, źródło potężnej magicznej mocy. Nic dziwnego, że wiele istot próbuje do niego dotrzeć i o tych wyprawach opowiada ta gra. Rzeczywistość jest wypaczana przez Serce, tym bardziej im bliżej niego uda się dotrzeć. Materia łączy się z ciałem, biologia się wypacza, ci, którzy korzystają z mocy Serca bynajmniej nie mają dobrych zamiarów. Elfy z Iglicy próbowały kiedyś podłączyć Serce do rozbudowanej sieci metra, co doprowadziło do katastrofy, której ślady są obecne do tej pory. Na tym wątku skupia się właśnie kampania „Sztylet w Serce”, ale i bez tego tunele wypaczonej kolei podziemnej są jednym z bardziej charakterystycznych elementów tego świata. Jak widać nie jest to tradycyjne fantasy, ale mamy też elementy technologiczne sięgające XIX wieku, a nawet w niektórych ujęciach aż po I wojnę światową i koszmary wojny w okopach. Horror w różnych odmianach jest główną stylistyką tej gry.

Same postacie graczy są utrzymane w tej pokręconej konwencji. Klasy postaci obejmują hodowanie pszczół we własnym ciele, przemiany w magiczną bestię, dziwny pakt z ucieleśnioną Śmiercią lub heretyckie kulty. Rozwój postaci polega na ich coraz większym przekształcaniu przez dziwne moce Serca. Przy tym, co się tutaj dzieje, mutacje z Warhammera wypadają nieco nudno.

Tak ogólnie to nie jestem wielkim fanem horrorów i dlatego przez długi czas nie byłem zainteresowany Sercem. To co mnie przekonało, to z jednej strony otoczka fantasy (dziwne światy mieliśmy przecież już i w Planescape), a z drugiej, narracyjna mechanika oddająca wiele narzędzi graczom, żeby mieli wpływ na to, co spotyka ich postacie. Ale od razu też podkreślę, że również Mistrz Gry ma tutaj sporą władzę narracyjną z dużym marginesem na subiektywne wybory (nawet chyba bardziej niż w grach Powered by the Apocalypse, a i tam miał niemałą). Jak we wszystkich grach narracyjnych bardzo ważne jest z kim gramy – ważniejsze niż w innych odmianach rpg, gdzie zasady mocniej ograniczają grających. Koniecznie trzeba się dogadać, jaką my właściwie chcemy opowiedzieć historię (jak bardzo wynaturzoną, krwawą, zdradziecką itd.).

Trzon mechaniki opiera się na rzucaniu pulą kości k10 i wybieraniu z niej najwyższego wyniku, który określa, czy odnieśliśmy sukces i czy dotkną nas konsekwencje (trochę jak np. w Ostrzach w Mroku). Ciekawe jest, że wielkość rzucanej puli oprócz jednej z 9 umiejętności (np. Skradanie lub Manipulacja) zależy od jednej z 8 domen – rodzajów obszarów, w których dzieje się akcja, np. Dzicz lub Pustkowia. Podkreśla to chaotyczny charakter przemierzanej krainy i odwiedzanie różnych dziwnych miejsc.

Inną charakterystyczną cechą mechaniki jest to, że konsekwencje z testów wchodzą jako punkty stresu w jedną z pięciu Odporności (hp różnego rodzaju) i testuje się, czy ma to jakieś Następstwo – konkretny efekt, fabularne wydarzenie o znaczeniu mechanicznym, natychmiastowe lub zostające z postacią na dłużej. Dla wielu osób jest to newralgiczny punkt tej mechaniki – jak opisać porażkę, która nie ma Następstwa albo jak silne Następstwo wybierze MG. Poziom Następstwa określa mechanika, ale co to konkretnie będzie, jest w pełni dowolne. Podręcznik daje tylko przykładowe sugestie – wiele z nich mocno w duchu weird body horroru, wzmacniając konwencję tej gry.

Ekwipunek też jest śledzony jako jedna z Odporności (konsekwencją może być uszczuplenie teoretycznego poziomu wyposażenia postaci), ale obok tego mamy konkretną broń, sprzęt do podróży i leczenia oraz cenne przedmioty do handlu barterowego. Takie podejście też wymaga nieco przyzwyczajenia, ale ostatecznie myślę, że stanowi rozsądny kompromis między śledzeniem każdego drobiazgu, a brakiem znaczenia posiadanego sprzętu przy pokonywaniu wyzwań.

Innym kompromisem jest podejście do wpływu graczy na poziomie meta na wydarzenia w fabule. Uważam to za jeden z lepszych pomysłów w mechanice tej gry. Przed każdą sesją gracze wybierają dla swoich postaci tzw. Uderzenia Serca – rodzaj sceny lub wydarzenia, w którym chcieliby, żeby ich bohater wziął udział. List jest parę rodzajów dostosowanych do postaci, każda długa, jest z czego wybierać. Warto podkreślić, że to wybór z poziomu gracza – często są to rzeczy mało przyjemne dla bohatera. Zadaniem MG jest potem doprecyzowanie tego pomysłu i odpowiednie wplecenie tego w fabułę na sesji. Skojarzyło mi się to z nieco podobnym rozwiązaniem (dużo mniej rozbudowanym) w Wyprawie za Mur (z dodatku Wyprawa w Nieznane), gdzie gracze wymyślali, jakie plotki ich postaci słyszały o danym miejscu, a MG ustalał, ile z tego jest prawdą i szczegóły faktycznej sytuacji. Ta mechanika z Serce: Miasto Poniżej pozwala graczom wskazywać kierunek, w którym może przebiegać historia danego bohatera, ale pozostawia miejsce na to, żeby mogli być zaskoczeni albo potem wycofać się z danego pomysłu. Zrealizowanie sceny z Uderzenia Serca jest jedynym sposobem, aby bohater zdobył nową Zdolność w swojej klasie – więc w sumie jest to centralne dla rozwoju postaci, jest odpowiednią motywacją, żeby realizować wybrane pomysły.

Wracając jeszcze na chwilę do przedstawionego w podręczniku świata, warto mieć świadomość, że nie jest on do końca określony. Wręcz przeciwnie, dostajemy jedynie sugestie miejsc, NPCów, potworów. Nie ma ustalonej mapy krainy. Z jednej strony odpowiada to chaotycznej naturze settingu, z drugiej, stawia pewne wyzwanie dla MG, choć jednocześnie jest to pole do popisania się własną kreatywnością. Odpowiadało mi to podejście. Gdy miałem jakieś pomysły i trochę czasu na ich dopracowanie, to rozgrywaliśmy sesje na nich oparte, a jak byłem bardziej zmęczony lub zabiegany, mogłem sięgnąć do podręcznika i wybrać coś gotowego.

Ogólnie jestem zadowolony, jak to nam wyszło. Kampania była satysfakcjonująca, choć na końcu posypała się trochę z powodów zewnętrznych. Cóż, tak czasem bywa.

Jeśli ktoś chciałby się zapoznać z Sercem w przystępnej formie na YouTube, to polecam omówienie systemu przez Bastardów oraz minikampanię na Kanale Termosa.

Polecam też dwie bardzo dobre darmowe przygody dostępne na stronie Konkursu Quentin: „Przeszczep” (zdobyła wyróżnienie w 2025 r.) Kiraśnej i Zaelosa oraz „Lód w żyłach” Bartłomieja Bullera (zwycięzcy Quentina w 2026 r.). Przyznam, że to one w dużej mierze przekonały mnie do zainteresowania się na poważniej tym systemem. Bardzo się z tego cieszę i polecam Serce: Miasto Poniżej.